VÌ SAO VIÊM TAI GIỮA HAY TÁI ĐI TÁI LẠI?
Viêm tai giữa là một trong những bệnh lý tai mũi họng thường gặp nhất ở trẻ em. Tại các cơ sở y tế, không khó để gặp những phụ huynh đưa con đến khám với tâm trạng lo lắng: "Con tôi mới điều trị khỏi viêm tai giữa cách đây vài tháng, thậm chí vài tuần, nay lại bị lại. Không biết có phải bệnh không chữa khỏi được hay không?".
Thực tế, viêm tai giữa hoàn toàn có thể điều trị khỏi. Tuy nhiên, đây cũng là căn bệnh rất dễ tái phát nếu các yếu tố nguy cơ vẫn tồn tại hoặc việc điều trị chưa được thực hiện đầy đủ. Hiểu rõ nguyên nhân khiến bệnh tái đi tái lại sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn trong việc phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe cho con em mình.
Tai giữa là một khoang nhỏ nằm phía sau màng nhĩ và được thông với vùng mũi họng thông qua vòi nhĩ. Ở trẻ em, vòi nhĩ ngắn hơn, rộng hơn và nằm ngang hơn so với người lớn. Chính đặc điểm giải phẫu này khiến vi khuẩn, vi rút từ mũi họng dễ dàng xâm nhập vào tai giữa, gây viêm nhiễm.
(Bác sỹ nội soi tai cho người bệnh tại BVĐK Sìn Hồ)
Một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến viêm tai giữa thường xuyên tái phát là do trẻ mắc các bệnh lý đường hô hấp trên. Khi trẻ bị cảm lạnh, viêm mũi, viêm xoang, viêm họng hoặc cúm, niêm mạc vùng mũi họng sẽ bị phù nề, làm tắc vòi nhĩ. Dịch tiết không thoát được ra ngoài sẽ ứ đọng trong tai giữa, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và gây bệnh. Vì vậy, những trẻ thường xuyên mắc các bệnh viêm đường hô hấp có nguy cơ tái phát viêm tai giữa cao hơn nhiều so với trẻ khỏe mạnh.
Bên cạnh đó, tình trạng VA hoặc amidan quá phát cũng là nguyên nhân rất phổ biến. VA nằm ở phía sau mũi, là nơi dễ tích tụ vi khuẩn và vi rút. Khi VA viêm hoặc phát triển quá mức, chúng có thể cản trở sự lưu thông của vòi nhĩ, khiến tai giữa không được thông khí tốt. Đây là lý do nhiều trẻ bị viêm tai giữa tái đi tái lại nhiều lần trong năm. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nạo VA hoặc cắt amidan nếu các tổ chức này là nguyên nhân chính gây bệnh kéo dài.
Một nguyên nhân khác thường gặp là việc điều trị chưa triệt để. Nhiều gia đình khi thấy trẻ hết sốt, giảm đau tai hoặc ăn ngủ tốt hơn đã tự ý ngừng thuốc mà không tuân thủ đúng thời gian điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Điều này có thể khiến vi khuẩn chưa được tiêu diệt hoàn toàn. Các ổ viêm còn sót lại tiếp tục tồn tại âm thầm và bùng phát trở lại sau một thời gian ngắn. Ngoài ra, việc không tái khám đúng lịch hẹn cũng làm bỏ sót những trường hợp còn dịch tồn đọng trong tai giữa, dẫn đến tái phát bệnh.
Yếu tố môi trường cũng đóng vai trò quan trọng. Trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bếp, bụi đường hoặc môi trường ô nhiễm có nguy cơ mắc các bệnh tai mũi họng cao hơn. Các chất kích thích trong khói thuốc làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể, từ đó tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây viêm tai giữa.
Đối với các địa phương miền núi, thời tiết lạnh, độ ẩm cao và sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm cũng là những yếu tố thuận lợi khiến bệnh dễ tái phát. Nhiều trẻ chưa được giữ ấm đúng cách trong mùa lạnh hoặc thường xuyên tắm nước lạnh, ngủ không đủ ấm, dẫn đến các đợt viêm đường hô hấp tái diễn, kéo theo nguy cơ viêm tai giữa.
Ngoài ra, sức đề kháng của trẻ cũng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng mắc bệnh. Trẻ suy dinh dưỡng, trẻ sinh non hoặc trẻ thường xuyên mắc các bệnh nhiễm khuẩn sẽ có hệ miễn dịch yếu hơn. Khi sức đề kháng suy giảm, cơ thể khó chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn và vi rút, làm tăng nguy cơ viêm tai giữa cũng như các bệnh lý nhiễm trùng khác.
Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn xem viêm tai giữa là bệnh thông thường và không gây nguy hiểm. Trên thực tế, nếu bệnh tái phát nhiều lần hoặc không được điều trị đúng cách, người bệnh có thể gặp các biến chứng như thủng màng nhĩ, viêm tai giữa mạn tính, giảm sức nghe, ảnh hưởng đến khả năng học tập, giao tiếp và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Trong những trường hợp nặng, viêm nhiễm còn có thể lan rộng gây các biến chứng nguy hiểm hơn.
Vậy làm thế nào để phòng ngừa viêm tai giữa tái phát?
Trước hết, cha mẹ cần chú ý giữ ấm cho trẻ, đặc biệt trong thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết lạnh. Cần điều trị sớm và dứt điểm các bệnh lý viêm mũi, viêm họng, viêm VA và các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp trên. Hướng dẫn trẻ vệ sinh mũi họng đúng cách, rửa tay thường xuyên và tránh tiếp xúc với người đang mắc bệnh cảm cúm.
Bên cạnh đó, tuyệt đối không hút thuốc lá trong nhà hoặc gần trẻ em. Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung đầy đủ các nhóm chất cần thiết giúp tăng cường sức đề kháng. Đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo của ngành y tế để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm có thể dẫn đến viêm tai giữa.
Đặc biệt, khi trẻ có các biểu hiện như đau tai, sốt, chảy dịch tai, nghe kém hoặc thường xuyên kéo tai, dụi tai, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám. Không nên tự ý mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng vì có thể làm bệnh nặng hơn.
Viêm tai giữa là bệnh lý thường gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng và loại bỏ các yếu tố nguy cơ. Sự quan tâm của gia đình cùng với việc tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế chính là chìa khóa giúp trẻ có đôi tai khỏe mạnh, phát triển toàn diện và hạn chế tối đa nguy cơ tái phát bệnh.
Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe tai mũi họng cho trẻ ngay từ hôm nay để mỗi em nhỏ đều có cơ hội lớn lên khỏe mạnh, học tập tốt và phát triển toàn diện.
BSCKI Triệu Hữu Thành
