TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO – LÀM SAO PHÒNG TRÁNH?

Tai biến mạch máu não là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, chỉ đứng sau nhồi máu cơ tim và ung thư.

I. TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO LÀ GÌ?

Tai biến mạch máu não (TBMMN) là một tổn thương ở não, nguyên nhân do mạch máu não bị vỡ hoặc bị bít tắc. TBMMN có các dạng chính là chảy máu não, chảy máu màng não, nhũn não hoặc phối hợp các loại.

Chảy máu não: Do vỡ các động mạch cấp máu cho não, liên quan với tình trạng tang huyết áp hoặc dị dạng mạch máu não.

Nhũn não: do một nhánh động mạch não bị bít tắc, nguyên nhân bít tắc mạch máu não có thể do mảng xơ vữa, cục máu đông từ xa bắn tới.

II. AI HAY BỊ TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO?

TBMMN thường hay gặp ở nam giới hơn nữ giới.

Lứa tuổi mắc bệnh là trung niên hoặc cao tuổi. Tuổi của những bệnh nhân TBMMN liên quan đến tăng huyết áp hay sơ vữa động mạch thường lớn hơn các bệnh nhân TBMMN do bệnh lý van tim.

Những đối tượng có nguy cơ cao bị TBMMN bao gồm: Đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh lý van tim, nhất là khi rối loạn nhịp tim kèm theo.

TBMMN xảy ra ở bất kỳ giờ nào trong ngày và bất cứ mùa nào trong năm, song thường xảy ra 1-10 giờ sáng và vào các tháng nóng nhất (tháng 7, 8) hay lạnh nhất (tháng 12)

III. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT

Dấu hiệu điển hình của TBMMN là đi lại khó khăn . Ngoài ra có thể thấy chóng mặt, mất cân bằng, mất định hướng; nói ngọng hoặc khó nói, không nói được.

Có thể có cảm giác lẫn lộn, không hiểu người khác nói gì; yếu tê bì vùng mặt, tay, chân (triệu chứng tê yếu có thể xuất hiện đột ngột, đặt biệt quan trọng nếu xuất hiện ở một bên cơ thể. Cố gắng giơ hai tay cao cùng lúc, nếu 1 tay rớt xuống, điều đó gợi ý bạn bị TBMMN); đôi khi triệu chứng yếu nữa người chỉ xuất hiện kín đáo, nhưng người bệnh bị méo miệng khi cười, nói; đau đầu ; có thể có buồn nôn , nhìn mờ mất ý thức.

Các biểu hiện thường xuất hiện đột ngột. Trường hợp nặng nhất, người bệnh thở nhanh dồn dập, có cơn ngừng thở ngắn hoặc hôn mê...Có bệnh nhân không hề có biểu hiện tê hoặc đau nào mà đột ngột đi vào hôn mê.

Cần lưu ý thời điểm xuất hiện triệu chứng, vì thời gian lúc bị bệnh đên lúc gặp nhân viên y tế có thể quyết định hướng điều trị của bác sỹ.

IV. LÀM SAO XỬ TRÍ?

TBMMN là một tình trạng cấp cứu. Khi thấy bệnh nhân có biểu hiện yếu, liệt các cơ mặt, nói khó, nhiều người tưởng lâm bệnh nhân bị trúng gió và đè ra đánh gió, bắt uống nước chanh. Điều này rất khồn nên do vùng hầu họng đã bị liệt nếu bắt bệnh nhân uống nước sẽ gây sặc vào đường thở, làm suy hô hấp cấp hoặc gây tăng huyết áp thêm nữa, làm chẫm trễ thời gian đưa đến bệnh viện.

Đối với người bị TBMMN thời gian là vàng. Xử lý đúng nhất là gọi ngay xe cấp cứu hoặc taxi đưa ngay đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Càng đến bệnh viện muộn, nguy cơ tổn thương não càng cao. Để tối ưu hiệu quả điều trị, tốt nhất là được điều trị ở bệnh viện trong vòng 3 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Khi di chuyển bệnh nhân nên để bệnh nhân trên mặt phẳng, nghiêng mặt sang 1 bên, nới bớt quần áo cho thoáng. Nếu người thân của bạn bị TBMMN thì háy ở cùng người đó và theo dõi chặt chẽ, trong lúc chờ xe cấp cứu.

Không nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng xe máy vì có trường hợp bệnh nhân bị liệt 1 bên, không thể gác chân lên xe, khi đến bệnh viện chân bên liệt của bệnh nhân bị thương chảy máu.

V. CÁC BIỆN PHÁP PHỤC HỒI CHỨC NĂNG

Ngay sau khi tình trạng TBMMN ổn định, người bệnh nên vận động sớm và bắt đầu các chương trình tập phục hồi chức năng. Điều này cũng giúp giảm nguy cơ tắc mạch do huyết khối tĩnh mạch.

Chương trình trị liệu bao gồm phục hồi chức năng vận động, phục hồi chức năng ngôn ngữ, chế độ ăn...

VI. PHÒNG NGỪA TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO

Có thể giảm nguy cơ tai biến mạch máu não bằng cách dự phòng tình trạng xơ vữa mạch máu bằng cách:

- Tăng cường tập thể dục, làm việc vừa sức, giảm cân, không ăn nhiều mỡ béo, nhiều chất bột, đường. Nên ăn nhiều rau củ, quả, trái cây.

- Bỏ thuốc lá, thuốc lào vì các hoạt chất trong thuốc lá có thể gây tổn thương thành mạch, dẫn đến xơ vữa và hẹp mạch máu. Bỏ thuốc lá sẽ làm giảm đáng kể nguy cơ xuất hiện TBMMN.

- Theo dõi huyết áp định (mức lý tưởng cho mọi lứa tuổi là không quá 120/80 mmHg). Khi phát hiện tăng huyết áp phải uống thuốc hàng ngày theo đơn thuốc của bác sỹ và đi khám định kỳ theo hẹn của bác sỹ chuyên khoa. Tránh chữa tăng huyết áp theo kiểu khi nào thấy mệt hoặc nhức đầu mới uống thuốc.

Nếu bị đái tháo đường, phải ăn uống theo chế độ của người đái tháo đường, không ăn đường, giảm tinh bột, ăn nhiều rau, đủ đạm, ít béo, chia nhỏ bữa ăn, uống hoặc tiêm thuốc theo đơn của bác sỹ chuyên, tái khám và xét nghiệm máu định kỳ. Chữa tăng cholesterol máu, ngừng uống rượu, điều trị bệnh tim nếu có./.