Điều gì khiến Việt Nam coi người già là động lực tăng trưởng?

Trước hết, về phương diện nhân khẩu học, già hóa dân số là một quá trình tự nhiên. Khi tuổi thọ trung bình tăng lên và tỷ lệ sinh giảm xuống, cơ cấu dân số sẽ dần chuyển sang trạng thái già hóa. Ở góc độ thách thức, những vấn đề như áp lực lên hệ thống bảo hiểm xã hội, chi phí chăm sóc y tế gia tăng, cũng như nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trẻ là những yếu tố không thể phủ nhận. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc nhìn nhận những khó khăn đó thì sẽ bỏ qua một khía cạnh quan trọng khác. Thực tế cho thấy, khi được quản lý và định hướng đúng đắn, dân số cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là một nguồn lực có giá trị. Người cao tuổi thường tích lũy được kinh nghiệm nghề nghiệp, kỹ năng quản lý và tri thức xã hội trong suốt quá trình làm việc và sinh sống. Đây là nguồn vốn tri thức mà các thế hệ trẻ khó có thể thay thế trong thời gian ngắn. Khi được tạo điều kiện phù hợp, họ hoàn toàn có thể tiếp tục tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội, đóng góp theo những cách thức linh hoạt hơn.

Cùng với sự gia tăng của nhóm dân số cao tuổi, nhu cầu về các sản phẩm và dịch vụ phục vụ cho nhóm này cũng ngày càng mở rộng. Đây chính là tiền đề cho sự hình thành và phát triển của nhiều ngành kinh tế mới. Các lĩnh vực như y tế, chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, thiết bị hỗ trợ sức khỏe hay các dịch vụ chăm sóc tại nhà đang phát triển mạnh mẽ. Trong quy hoạch đô thị, xu hướng xây dựng các không gian sống thân thiện với người cao tuổi, từ hạ tầng giao thông thuận tiện đến nhà ở không rào cản, đang ngày càng được chú trọng. Những thay đổi này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới trong nhiều lĩnh vực, tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Không dừng lại ở đó, nhiều lĩnh vực dịch vụ khác cũng đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của già hóa dân số. Du lịch nghỉ dưỡng, du lịch chăm sóc sức khỏe, các hoạt động văn hóa - xã hội dành riêng cho người cao tuổi ngày càng trở nên đa dạng và chuyên nghiệp. Sự phát triển của các lĩnh vực này cho thấy người cao tuổi không chỉ là nhóm dân cư cần được hỗ trợ mà còn là một lực lượng tiêu dùng có nhu cầu và khả năng chi trả rõ ràng. Điều này góp phần mở rộng quy mô thị trường và tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp.

Những phân tích trên không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã được kiểm chứng trong thực tiễn quốc tế. Nhiều tổ chức như Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới đều nhấn mạnh rằng, nếu có chính sách phù hợp, già hóa dân số có thể trở thành một nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Tại các quốc gia có tỷ lệ người cao tuổi cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức hay Singapore, khái niệm “kinh tế bạc” đã hình thành và phát triển mạnh mẽ. Đây là nền kinh tế hướng tới việc phục vụ, đồng thời khai thác tiềm năng của người cao tuổi thông qua các sản phẩm và dịch vụ chuyên biệt. Công nghệ robot chăm sóc người cao tuổi, thiết bị y tế thông minh, nhà ở tích hợp công nghệ hỗ trợ sinh hoạt là những ví dụ điển hình. Những đổi mới này không chỉ giúp người cao tuổi duy trì cuộc sống độc lập, nâng cao chất lượng sống mà còn tạo ra một thị trường rộng lớn, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế. Thực tiễn đó cho thấy, già hóa dân số không đồng nghĩa với suy giảm, mà có thể trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo nếu được tiếp cận đúng cách.

Tại Việt Nam, quan điểm coi người cao tuổi là nguồn lực đã được khẳng định từ rất sớm và duy trì nhất quán. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Người cao tuổi là của quý vô giá của dân tộc, của Nhà nước”. Tinh thần đó tiếp tục được kế thừa và phát triển trong các chủ trương, chính sách hiện nay. Lãnh đạo Đảng và Nhà nước nhiều lần khẳng định người cao tuổi là nguồn lực quý báu, là “rường cột quốc gia”, tuyệt đối không phải là gánh nặng đối với xã hội. Những khẳng định này không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược trong việc ứng phó với xu hướng già hóa dân số. Mới đây, ngày 11/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã chủ trì Hội nghị về tình hình phát triển kinh tế bạc trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược nhằm cụ thể hóa quan điểm đúng đắn trên vào tình hình thực tiễn Việt Nam. Việc thay đổi cách tiếp cận là hết sức cần thiết. Thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp an sinh, cần đồng thời chú trọng đến việc phát huy vai trò, vị thế và khả năng đóng góp của người cao tuổi. Khi được tạo điều kiện phù hợp, họ không chỉ có cuộc sống tốt hơn mà còn tiếp tục đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội.

Già hóa dân số là xu thế tất yếu và cách nhìn nhận nó chỉ như một “gánh nặng”, thậm chí bị bóp méo thành câu chuyện “bóc lột”, “moi tiền” người cao tuổi, là phiến diện, thiếu cơ sở khoa học và không phù hợp với thực tiễn. Những luận điệu này bỏ qua những bằng chứng rõ ràng từ nhiều quốc gia, nơi người cao tuổi đang trở thành một nguồn lực quan trọng cho phát triển./.